Pafta ile vida açma
 
  Ana Sayfa
  Pafta ile vida açma
  İletişim
  Ziyaretşi defteri
Pafta ile vida açma



PAFTA VE KILAVUZ İLE VİDA AÇMA

A- Dış Vida Açmada Kullanılan Takımlar
Tornada dış vida açmada kullanılan başlıca takımlar şunlardır:

1- Pafta lokmaları: Bir pafta lokması üzerinde açacağı dış vida ile ilgili bil­giler bulunur (Şekil 17-A). Metrik paftaların üstüne M harfi ile diş üstü çapı yazılır (M5.... M10 gibi). Whitwort olanlarda ise diş üstü çapı parmak cinsinden belirtilir. (1/2"... 3/8" gibi).
İnce diş paftalarda, diş üstü çapına ek olarak vida adımı (whitwort olanlarda parmaktaki diş sayısı) yazılır (M16x1; W20x 1/10" gibi).

2- Pafta kolları: Pafta lokmalarının kullanılması, uygun pafta kollarına takı­larak olur. (Şekil 17-B). Pafta lokması, vida ile ilgili yazıları üstte olacak şekilde takılır. Sıkma vidaları, paftanın çevresindeki havşalara oturarak bağlantıyı sağlar.
Bazı pafta lokmaları koruyucu bir bilezik ile pafta koluna takılır (Şekil 17-C). Bu durumda önce pafta lokması (a), koruyucu bileziğe (b) çevresel olarak vidalı pimlerle monte edilir; sonra koruyucu bilezik, pafta koluna takılır.

3- Pafta bağlama aparatları: Makinede seri olarak dış vida açmaya yarar Şekil 17-D'deki otomatik paftanın ayarlı olan diş tarakları, vida açma işleminden sonra kendiliğinden parçadan ayrılır.


Şekil 17: Dış vida açma takımları   A) Pafta lokması B) Pafta kolu C) Pafta ko­lu: Pafta (a) ve bilezik (b) D)Otomatik pafta
B- İç Vida Açmada Kullanılan Takımlar
1- Kılavuzlar: Tornada iç vida açmaya yarar.
a) El kılavuzları: Kılavuzlar üzerine, paftalarda olduğu gibi vida ile ilgili işa­ret ve bilgiler yazılmış durumdadır (Şekil 18). El kılavuzları, bir vida için üçlü ta­kımlar hâlinde olur ve ağızlama boyu en fazla olandan başlanarak sıra ile kulla­nılır.
b) Makine kılavuzları: Yalnızca makinede kılavuz çekmek için kullanılırlar (Şekil 19). Makine kılavuzları, fazla zorlanmamaları ve talaşların kolay akışı için helis oluklu olarak yapılırlar.
3- Kılavuz bağlama aparatları: Makinede seri olarak kılavuz çekmeye ya­rar. Şekil 20'deki otomatik kılavuzun diş tarakları vida cinsine göre değiştirilebi­lir. Kılavuz kullanılmadan önce üzerindeki kol ile kurulur. Diş çekildikten sonra, dayama etkisiyle; kılavuzun diş tarakları, çap küçülterek parçadan ayrılır.

2- Kılavuz kolları: Kılavuzların başlarına takılarak vida işleminin yapılması­nı sağlarlar (Bk. Şekil 26).
 
C- Tornanın Hazırlanması
1- Aparatların bağlanması: Konik saplı olan vida aparatları, gezer puntanın kovanına takılır.
2- Takımların bağlanması: Pafta lokmaları ,pafta kolu ile doğrudan gezer punta kovanının alın yüzeyine dayatılarak hazırlanır.
Makine paftaları, gezer puntaya takılı olan mandrene bağlanır.
El kılavuzları, buji kolu (kılavuz kolu) ile gezer puntanın punta ucuna dayatı­larak hazırlanır.
3- Devir sayısı, ayarı: Tornada pafta ve kılavuzla vida açmak için seçilecek kesme hızları düşük olur. Ancak burada önemli olan nokta; gerekli kesme hızı­na uyan devir sayısına göre tornanın ayarlanması ve kesme yağının kullanıl­masıdır.

4- Kesme yağı değişimi:
Vida açılacak malzemenin cinsine uygun olarak değişen kesme yağı seçimi için Tablo 1'den yararlanılabilir.

Tablo 1: Makinede vida açmada kullanılan kesme hızları ve kesme yağları
Pafta veya kılavuzun kesme hızına (v) ve vida diş üstü çapına (d) göre tor­naya verilecek olan:
Devir sayısı      n =                      olur.
 
Örnek: Fe37 çeliğinden bir iş parçasına açılacak M10 iç vida için tornaya veri­lecek devir sayısının bulunması:
Çözüm: Fe37 çeliği, alaşımsız çelik olduğundan Tablo 1'den v = 7 m/dak se­çilir. Buradan:
            n =     olur.
 
D- Pafta ile Vida Açmanın Açıklanması
1- Parçanın hazırlanması: Paftanın kullanılması için önce iş parçasının uy­gun ölçülerde hazırlanması gerekir. Teorik olarak, işin çapı; vida diş üstü çapına eşittir (Şekil 21). Ancak, vida açarken dişlerin şişmesinden dolayı paftanın sıkış­masını önlemek için parçanın çapı, vida adımının onda biri kadar küçültülür.
Parçanın çapı = vida diş üstü çapı -                  dp = d -  olur.
İş parçası uygun çapta tornalandıktan sonra, uç tarafına paftanın kolay ağızla­ması için 45° pah kırılır.
Örnek: Parmaktaki diş sayısı z=12 olan 1/2" paftanın kullanılması için parça çapının bulunması:
Çözüm
a) Parmak vidanın adımı,   P =   = 2 mm alınarak:
b) dp= d  . 25,4 -  = 12,7 - 0,2 = 12, 5 mm   dir. 


Şekil 21: işin hazırlanması                           Şekil 22. Tornada pafta ile vida açmak
 
2- Tornada Pafta İle Vida Açmak İçin İşlem Sırası (Şekil 22)
1. İş parçası hazırlandıktan sonra, tornanın devir sayısı ayarlanır.
2. Gezer puntanın ucu çıkartılır.
3. Gezer puntanın kovanı içeri çekilir.
4. Gezer punta, işe iyice yaklaştırılır.
5. Gezer punta, torna kayıtlarına sıkılır.
6. Pafta ve kolu, gezer punta kovanının alın yüzeyine dayatılır.
7. Pafta, gezer punta kovanı tarafından, işin pahlı ucuna oturtulur.
8. Pafta kolu, torna arabasına serbestçe kayacak şekilde dayatılır.
9. Tornanın çalıştırılması ile birlikte pafta, punta kovanından vida adımına uygun bir ilerlemeyle düzenli olarak desteklenir.
10. Vida gerekli boya geldiğinde ayna durdurulur. Gezer punta kovanı geri çekilir. Ayna ters çalıştırılıp, pafta kolu tutularak çıkartılır.
Bazı özel durumlarda pafta başlığı tornanın fener miline, iş ise araba üzeri­ne bağlanarak vida açma işlemleri yapılabilir (Şekli 23).
3- Otomatik paftanın kullanılması (Şekil 24) : Otomatik pafta seri olarak vida açmaya yarar. Otomatik paftanın diş tarakları (diş lokmaları), vida cinsine göre değiştirilebilir. Otomatik pafta gezer puntaya bağlanarak kullanıldığında, sabitleştirilen puntanın kovanından, dönen işe kavratılarak düzenli ilerleme veril­melidir. Kurulmuş olan pafta, vida sonunda otomatik olarak atar ve işi bırakır.

Şekil 23: Paftanın fener miline bağlanması    Şekil 24: Otomatik paftanın kullanılması
 
E- Kılavuz ile Vida Açmanın Açıklanması
1- İşin hazırlanması: Kılavuz ile iç vida açmak için hazırlanacak olan deli­ğin matkap çapı, vidanın diş dibi çapından biraz büyük olmalıdır. Böylece, açılan dişlerin şişmesinden dolayı kılavuzun sıkışması önlenir. Ayrıca, kılavuzun kolay ağızlaması ve delik ağzındaki şişmeleri karşılamak için 120° lik havşalar açılır, delik ölçüsü ile ilgili olarak:
 
Matkap çapı = vida diş üstü çapı – adım                dm = d - P                    olur.
 
Örnek: Parmaktaki diş sayası 12 olan 1/2 " somun için matkap çapının bu­lunması:
Çözüm:   dm = d - P = . 25,4 -  = 12,7-2,117 =10,5   mm dir.
 
2- Tornada El Kılavuzu İle Vida Açmak İçin İşlem Sırası İşlemler
1. İş parçası aynaya bağlanır ve delik çapına göre delik delinir (Şekil 25).
2. Buji koluna takılan 1. kılavuz deliğe yerleştirilir ve buji kolunun ön ucu arabaya dikkatle dayatılır.
3. İyice yaklaştırılan gezer puntanın ucu, kılavuzun başındaki punta deliğine dayatılarak, punta gövdesi sabitleştirilir (Şekil 26).
4. Torna çok küçük devirde çalıştırılarak, gezer punta tekerinden kılavuzun ilerleyişine eşit bir ilerleme verilmeli ve punta ucunun kılavuza belirli bir baskı yapması sağlanmalıdır.
5. İşlemin sonunda, tezgâh ters çalıştırılarak ve punta ucu da ters çekilerek, kılavuz çıkartılır. (Buji kolunun durumu da denetlenir.) 2 ve 3. kılavuzlar da aynı şekilde kullanılarak vida tamamlanır.
 
3- Makine kılavuzu ile vida açma: Makine kılavuzu eklemli bir mandren ile gezer puntaya takılarak kullanılmalıdır. Böylece, kılavuzun ağızlaması ve delik eksenine oturması kolaylaşır. Gezer punta sabitleştirildikten sonra, torna çalıştırı­lır ve kılavuza, gezer punta kovanı ile düzenli bir ilerleme verilir. Vida sonuna ge­lindiğinde, ayna ters çalıştırılarak; punta kovanı da ters çekilerek kılavuz çıkartılır.


Şekil 25: Parçanın hazırlanması                   Şekil 26: Tornada kılavuzun kullanılması




F- Açılan Vidaların Kontrolü
Vidaların kontrol edilmesinde çok çeşitli aletler kullanılır.
1- Vida tarağı: Bir cins vidanın değişen adımlarına göre yapılmış dişli ta­raklardan oluşur (Şekil 27). Tarak üzerinde ait olduğu metrik vidanın adımı veya whitwort vidanın parmaktaki diş sayısı yazılıdır.
Bu nedenle vida tarağı, vida adımlarının kontrolünde kullanılır. Bir vidanın dişlerine, ışık sızdırmayacak şekilde oturan tarağın üzerinde yazılı olan değerler; o vidanın adımını verir.
2- Optik vida mastarları: Bir optik vida mastarı, vida adımlarına göre ha­zırlanmış diş profillerini taşıyan mercek biçimindedir (Şekil 28). Mastar, optik kontrol aletine bağlanarak kullanılır. Mastarın altına getirilen vidanın dişleri, uy­gun durumda olduğu profilin adımına göre kontrol edilmiş olur.

Şekil 27: Vida tarağı ile kontrol                  Şekil 28: Optik vida mastarı ile kontrol
 

3- Vida mikrometreleri: Vidaların böğür çaplarının veya diş dibi çaplarının ölçülmesinde kullanılır (Şekil 29-A). Vida mikrometresinin sabit çenesi (a) çatal biçimli; hareketli çenesi (b) koni biçimlidir.


Şekil 29: A) Dış vida mikrometresi ile ölçme B) İç vida mikrometresi ile ölçme
Özel çeneler, vida cinsine ve adımına uygun olarak mikrometreye takılır. İç vida ların ölçülmesinde Şekil 29 B'deki mikrometre kullanılır.
 
G- Vida Açmada Dikkat Edilecek Kurallar
1. İş parçasının ölçüleri doğru olmalıdır.
2. Tezgâh düşük ve uygun bir devire ayarlanmalıdır.
3. Pafta veya kılavuza desteklik yapmak amacıyla gezer puntanın gövdesi sabitleştirilmiş olmalıdır.
4. Pafta veya kılavuz kolu, arabaya dayatılarak ilerletilmelidir.
5. Pafta veya kılavuz, doğru ağızlatılmalı ve eksenlenmelidir.
6. Bağlantılarda gevşeklik ve boşluk olmamalıdır
7. Punta kovanı ile yapılan ilerleme veya geri çekme hareketleri, vida adımı ve tornanın devir hızı ile uyumlu olmalıdır.
8. Kesme sıvısı uygun cinste ve yeterli miktarda kullanılmalıdır.
9. Otomatik vida aparatlarına, açılacak vidaya uygun diş taraklan takılmalı ve kurulmalıdır.
DEĞERLENDİRME SORULARI
1. Tornada dış vida açmada kullanılan takımların özelliklerini açıklayınız.
2. Tornada iç vida açmada kullanılan takımların özelliklerini açıklayınız.
3. Tornanın hazırlanmasını açıklayınız.
4. Pafta ile vida açmada işlem sırasını açıklayınız.
5. Kılavuz ile vida açmada işlem sırasını açıklayınız.
6. Vida açmada dikkat edilecek kurallar nelerdir?
7. Vida kontrol aletlerinin özelliklerini açıklayınız.

8. Şekil 30'daki parçanın bir tarafına adımı 2 mm olan M14 kılavuz; diğer tarafına parmakta diş sayısı 10 olan 3/4" pafta çekilecektir. İşin yapımına ait iş­lem tablosunu doldurunuz.

 
   
Reklam  
   
Bugün 2 ziyaretçi (2 klik) kişi burdaydı!
=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=